A - B -
C - D -
E - F -
G - H -
I - J -
K - L -
M - N -
O - P -
R - S -
T - U -
W - Z
Szacuje się, że co piąta osoba może zachorować na raka skóry w ciągu swojego życia.
Ponad jedna trzecia wszystkich raków u człowieka to raki skóry. Ponad 90% wszystkich raków skóry stanowią: rak podstawnokomórkowy i rak kolczystokomórkowy, w zależności z jakich komórek naskórka się wywodzą.
Rak podstawnokomórkowy
Jest to najczęstszy rak skóry. Ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem. Częściej chorują mężczyźni. W Polsce co roku zapada na ten nowotwór około 5000 osób, podobnie jak w innych krajach europejskich. W Australii zapadalność jest największa na świecie.
Przyczyny
Promieniowanie słoneczne jest najlepiej udowodnionym czynnikiem prowokującym rozwój zmian typu raka podstawnokomórkowego. Badania nad innymi czynnikami ryzyka są w trakcie, ale nie udało się dotychczas jednoznacznie określić ich roli.
Objawy
W większości przypadków raki podstawnokomórkowe powstają w górnej części twarzy, powyżej linii łączącej kąciki ust z małżowiną uszną. Klinicznie, najczęściej przybiera formę perłowego guzka lub owrzodzenia z wałowatym brzegiem. Jest niebolesny. Może rozwijać się zarówno w skórze niezmienionej, jak i na podłożu stanów przedrakowych (rogowacenie słoneczne, róg skórny i inne). Rogowacenie słoneczne ma postać żółtobrunatnych nawarstwień rogowych o suchej, nierównej powierzchni. Powstają one u osób starszych w skórze uszkodzonej promieniowaniem ultrafioletowym. Róg skórny natomiast jest to twór rogowy (rozmiary rzadko przekraczają 1 cm), pojawiający się często na podłożu rogowacenia słonecznego.
Rak podstawnokomórkowy pojawia się najczęściej u osób w wieku starszym, cechuje się powolnym wzrostem i nieznaczną skłonnością do przerzutów (jeżeli w ogóle, to do okolicznych węzłów chłonnych i po wieloletnim przebiegu). Nie znaczy to jednak, że można te zmiany pozostawić bez leczenia, lub, że „same się wygoją”. W każdym przypadku długotrwających owrzodzeń, nawet drobnych, należy skonsultować się z lekarzem specjalistą.
Leczenie
Wybór metody leczenia raka podstawnokomórkowego zależy od wielu czynników. Najczęściej stosuje się usunięcie chirurgiczne zmiany z badaniem histo-patologicznyym (badanie wyciętej tkanki pod mikroskopem), ewentualnie kriochirurgię (zamrażanie ciekłym azotem lub podtlenkiem azotu). Na drobne i powierzchowne ogniska ostrożnie, pod częstą kontrolą lekarską, stosować można maść z 5-fluorouracylem (lekiem stosowanym dożylnie w terapii wielu innych nowotworów). W przypadkach, gdy nie pobrano wycinka do badania histopatologicznego, najlepszą metodą leczenia jest całkowite ( najczęściej z marginesem zdrowej tkanki) wycięcie chirurgiczne w znieczuleniu miejscowym. Najczęściej jest to zabieg wykonywany w warunkach ambulatoryjnych, jeżeli rozmiary nowotworu są małe. Przy wycinaniu większych zmian może być konieczne położenie przeszczepu skórnego.
Rak kolczystokomórkowy
Zapadalność na ten nowotwór wynosi, w zależności od kraju, od 6 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców w Niemczech do około 60 zachorowań na 100 tysięcy w Stanach Zjednoczonych i Australii. Te duże różnice w zapadalności spowodowane są nie tylko innym ryzykiem narażenia, lecz także różnicami w gromadzeniu danych i sprawozdawczości. Szacuje się, że na ten nowotwór co roku w Polsce zapada około 1500 osób.
Przyczyny
Wśród najczęstszych przyczyn powstawania raka kolczystokomórkowego wymienia się drażnienie mechaniczne, czynniki chemiczne i promieniowanie ultrafioletowe. Promieniowanie słoneczne jest ważnym, choć nie najważniejszym, czynnikiem sprawczym. Istotną rolę w powstawaniu raka kolczystokomórkowego odgrywa natomiast długotrwałe narażenie na węglowodory aromatyczne, zarówno zawodowe (praca przy przetwarzaniu ropy naftowej) jak i związane z paleniem tytoniu. Z innych czynników chemicznych mających znaczenie w powstawaniu tego nowotworu wymienia się arsen. Osoby szczególnie narażone na ten pierwiastek to miedzy innymi: pracownicy zatrudnieni przy produkcji insektycydów i hutnictwie metali nieżelaznych. Pozostałe czynniki to: różne rodzaje blizn (szczególnie pooparzeniowe, po radioterapii i przetoki) oraz wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV).
Objawy
Rak kolczystokomórkowy powstaje najczęściej w miejscu tzw. stanu przednowotworowego. W praktyce oznacza to, że nowotwór ten powstaje w skórze już zmienionej, na podłożu np. starej blizny, rogowacenia słonecznego lub długotrwającego (najczęściej kilka lat) stanu zapalnego.
Najczęściej rak ten przybiera formę twardego, zaczerwienionego, bezbolesnego guzka. Ryzyko powstawania przerzutów jest o wiele większe niż w przypadku raka podstawnokomórkowego, ale nieporównanie mniejsze niż w czerniaku złośliwym i zależy od wielu czynników (lokalizacja, wiek pacjenta). Najczęściej, im pacjent jest młodszy tym ryzyko przerzutów i szybszego przebiegu (tzw. miejscowa złośliwość) jest większa. W każdym przypadku wymagana jest konsultacja lekarska, najlepiej specjalisty dermatologa.
Leczenie
Leczenie raka kolczystokomórkowego uzależnione jest od wielu czynników, pośród których najważniejszy to wielkość zmiany. Najlepszą metodą jest chirurgiczne usunięcie raka z badaniem histopatologicznym, w którym możemy ocenić czy wszystkie komórki nowotworowe zostały usunięte. W przypadku małych rozmiarów dopuszczalne jest stosowanie kriochirurgii, elektrokoagulacji (wycięcia tkanek przy użyciu prądu elektrycznego o wysokiej częstotliwości) lub laserowego usunięcia zmiany.
Czerniak złośliwy
Jest to najbardziej złośliwy spośród nowotworów skóry. Daje bardzo wcześnie przerzuty. W ostatnich 35 latach notuje się dramatyczny wręcz wzrost zapadalności. W chwili obecnej zapadalność waha się również w zależności od rejonu świata i wynosi od około 12 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców w Europie do 40 na 100 tysięcy w Australii.
Najczęściej chorują osoby w wieku średnim. Kobiety chorują nieznacznie częściej, ale w ich przypadku wyleczalność jest lepsza niż u mężczyzn. W Polsce co roku na czerniaka złośliwego zapada około 2000 osób.
Przyczyny
Punktem wyjścia czerniaka złośliwego są komórki barwnikowe skóry (melanocyty). Melanocyty są komórkami produkującymi melaninę, barwnik odpowiedzialny za zabarwienie skóry i włosów. Czerniak złośliwy powstaje najczęściej w obrębie znamion barwnikowych (częściej atypowych i wrodzonych), ale może również powstać w skórze niezmienionej. Praca na powietrzu jest czynnikiem ryzyka, nieporównanie większym jednak, są poparzenia słoneczne skóry, szczególnie w okresie dzieciństwa. Notuje się również rodzinne występowanie tego nowotworu. Osoby, u których w rodzinie wystąpił czerniak są bardziej narażone na zachorowanie.
Objawy
Najczęstszą lokalizacją czerniaka u kobiet jest twarz i kończyny dolne, u mężczyzn natomiast tułów. Im jaśniejszą karnację posiada dana osoba, tym ryzyko zachorowania jest większe.
Szkodzą włosom
Wypadanie włosów nasilają m.in. niektóre zaburzenia hormonalne dotyczące kory nadnerczy, tarczycy, przysadki, gruczołów płciowych. Łysienie i ścieńczenie włosów może być spowodowane niedożywieniem, a zwłaszcza niedoborami białkowymi, aminokwasowymi, jak też brakiem niektórych metali śladowych (np. żelaza lub cynku). Rola zaburzeń w odżywianiu jest w ostatnich czasach bardzo istotna ze względu na powszechną modę na odchudzanie się za pomocą "cudownych" diet bez konsultacji z lekarzem.
Niektóre typy łysienia mogą nasilać, a nawet wyzwalać stresy i urazy psychiczne. Szkodliwy wpływ ma też promieniowanie jonizujące. Odpowiednio wysoka dawka promieniowania (ok. 350 R) wywołuje utratę owłosienia po kilkunastu dniach. Włosy odrastają po 6 tygodniach. Dawka powodująca trwałe wyłysienie wynosi około 1500 R.
Szkodliwe czynniki zewnętrzne, takie jak farby do włosów, płyny do trwałej ondulacji itp. uszkadzają zwykle nie mieszek włosowy, a część włosa już wyrastającą z niego i znajdującą się powyżej powierzchni skóry, tzw. łodygę. Jej oceny dokonuje się podczas badania mikroskopowego.
Zobacz również, zioła Wypadanie włosów:
Wypadanie włosów
Do najczęstszych nowotworów złośliwych skóry zaliczamy raki skóry i czerniaka złośliwego.Szacuje się, że co piąta osoba może zachorować na raka skóry w ciągu swojego życia.
Ponad jedna trzecia wszystkich raków u człowieka to raki skóry. Ponad 90% wszystkich raków skóry stanowią: rak podstawnokomórkowy i rak kolczystokomórkowy, w zależności z jakich komórek naskórka się wywodzą.
Rak podstawnokomórkowy
Jest to najczęstszy rak skóry. Ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem. Częściej chorują mężczyźni. W Polsce co roku zapada na ten nowotwór około 5000 osób, podobnie jak w innych krajach europejskich. W Australii zapadalność jest największa na świecie.
Przyczyny
Promieniowanie słoneczne jest najlepiej udowodnionym czynnikiem prowokującym rozwój zmian typu raka podstawnokomórkowego. Badania nad innymi czynnikami ryzyka są w trakcie, ale nie udało się dotychczas jednoznacznie określić ich roli.
Objawy
W większości przypadków raki podstawnokomórkowe powstają w górnej części twarzy, powyżej linii łączącej kąciki ust z małżowiną uszną. Klinicznie, najczęściej przybiera formę perłowego guzka lub owrzodzenia z wałowatym brzegiem. Jest niebolesny. Może rozwijać się zarówno w skórze niezmienionej, jak i na podłożu stanów przedrakowych (rogowacenie słoneczne, róg skórny i inne). Rogowacenie słoneczne ma postać żółtobrunatnych nawarstwień rogowych o suchej, nierównej powierzchni. Powstają one u osób starszych w skórze uszkodzonej promieniowaniem ultrafioletowym. Róg skórny natomiast jest to twór rogowy (rozmiary rzadko przekraczają 1 cm), pojawiający się często na podłożu rogowacenia słonecznego.
Rak podstawnokomórkowy pojawia się najczęściej u osób w wieku starszym, cechuje się powolnym wzrostem i nieznaczną skłonnością do przerzutów (jeżeli w ogóle, to do okolicznych węzłów chłonnych i po wieloletnim przebiegu). Nie znaczy to jednak, że można te zmiany pozostawić bez leczenia, lub, że „same się wygoją”. W każdym przypadku długotrwających owrzodzeń, nawet drobnych, należy skonsultować się z lekarzem specjalistą.
Leczenie
Wybór metody leczenia raka podstawnokomórkowego zależy od wielu czynników. Najczęściej stosuje się usunięcie chirurgiczne zmiany z badaniem histo-patologicznyym (badanie wyciętej tkanki pod mikroskopem), ewentualnie kriochirurgię (zamrażanie ciekłym azotem lub podtlenkiem azotu). Na drobne i powierzchowne ogniska ostrożnie, pod częstą kontrolą lekarską, stosować można maść z 5-fluorouracylem (lekiem stosowanym dożylnie w terapii wielu innych nowotworów). W przypadkach, gdy nie pobrano wycinka do badania histopatologicznego, najlepszą metodą leczenia jest całkowite ( najczęściej z marginesem zdrowej tkanki) wycięcie chirurgiczne w znieczuleniu miejscowym. Najczęściej jest to zabieg wykonywany w warunkach ambulatoryjnych, jeżeli rozmiary nowotworu są małe. Przy wycinaniu większych zmian może być konieczne położenie przeszczepu skórnego.
Rak kolczystokomórkowy
Zapadalność na ten nowotwór wynosi, w zależności od kraju, od 6 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców w Niemczech do około 60 zachorowań na 100 tysięcy w Stanach Zjednoczonych i Australii. Te duże różnice w zapadalności spowodowane są nie tylko innym ryzykiem narażenia, lecz także różnicami w gromadzeniu danych i sprawozdawczości. Szacuje się, że na ten nowotwór co roku w Polsce zapada około 1500 osób.
Przyczyny
Wśród najczęstszych przyczyn powstawania raka kolczystokomórkowego wymienia się drażnienie mechaniczne, czynniki chemiczne i promieniowanie ultrafioletowe. Promieniowanie słoneczne jest ważnym, choć nie najważniejszym, czynnikiem sprawczym. Istotną rolę w powstawaniu raka kolczystokomórkowego odgrywa natomiast długotrwałe narażenie na węglowodory aromatyczne, zarówno zawodowe (praca przy przetwarzaniu ropy naftowej) jak i związane z paleniem tytoniu. Z innych czynników chemicznych mających znaczenie w powstawaniu tego nowotworu wymienia się arsen. Osoby szczególnie narażone na ten pierwiastek to miedzy innymi: pracownicy zatrudnieni przy produkcji insektycydów i hutnictwie metali nieżelaznych. Pozostałe czynniki to: różne rodzaje blizn (szczególnie pooparzeniowe, po radioterapii i przetoki) oraz wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV).
Objawy
Rak kolczystokomórkowy powstaje najczęściej w miejscu tzw. stanu przednowotworowego. W praktyce oznacza to, że nowotwór ten powstaje w skórze już zmienionej, na podłożu np. starej blizny, rogowacenia słonecznego lub długotrwającego (najczęściej kilka lat) stanu zapalnego.
Najczęściej rak ten przybiera formę twardego, zaczerwienionego, bezbolesnego guzka. Ryzyko powstawania przerzutów jest o wiele większe niż w przypadku raka podstawnokomórkowego, ale nieporównanie mniejsze niż w czerniaku złośliwym i zależy od wielu czynników (lokalizacja, wiek pacjenta). Najczęściej, im pacjent jest młodszy tym ryzyko przerzutów i szybszego przebiegu (tzw. miejscowa złośliwość) jest większa. W każdym przypadku wymagana jest konsultacja lekarska, najlepiej specjalisty dermatologa.
Leczenie
Leczenie raka kolczystokomórkowego uzależnione jest od wielu czynników, pośród których najważniejszy to wielkość zmiany. Najlepszą metodą jest chirurgiczne usunięcie raka z badaniem histopatologicznym, w którym możemy ocenić czy wszystkie komórki nowotworowe zostały usunięte. W przypadku małych rozmiarów dopuszczalne jest stosowanie kriochirurgii, elektrokoagulacji (wycięcia tkanek przy użyciu prądu elektrycznego o wysokiej częstotliwości) lub laserowego usunięcia zmiany.
Czerniak złośliwy
Jest to najbardziej złośliwy spośród nowotworów skóry. Daje bardzo wcześnie przerzuty. W ostatnich 35 latach notuje się dramatyczny wręcz wzrost zapadalności. W chwili obecnej zapadalność waha się również w zależności od rejonu świata i wynosi od około 12 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców w Europie do 40 na 100 tysięcy w Australii.
Najczęściej chorują osoby w wieku średnim. Kobiety chorują nieznacznie częściej, ale w ich przypadku wyleczalność jest lepsza niż u mężczyzn. W Polsce co roku na czerniaka złośliwego zapada około 2000 osób.
Przyczyny
Punktem wyjścia czerniaka złośliwego są komórki barwnikowe skóry (melanocyty). Melanocyty są komórkami produkującymi melaninę, barwnik odpowiedzialny za zabarwienie skóry i włosów. Czerniak złośliwy powstaje najczęściej w obrębie znamion barwnikowych (częściej atypowych i wrodzonych), ale może również powstać w skórze niezmienionej. Praca na powietrzu jest czynnikiem ryzyka, nieporównanie większym jednak, są poparzenia słoneczne skóry, szczególnie w okresie dzieciństwa. Notuje się również rodzinne występowanie tego nowotworu. Osoby, u których w rodzinie wystąpił czerniak są bardziej narażone na zachorowanie.
Objawy
Najczęstszą lokalizacją czerniaka u kobiet jest twarz i kończyny dolne, u mężczyzn natomiast tułów. Im jaśniejszą karnację posiada dana osoba, tym ryzyko zachorowania jest większe.
Szkodzą włosom
Wypadanie włosów nasilają m.in. niektóre zaburzenia hormonalne dotyczące kory nadnerczy, tarczycy, przysadki, gruczołów płciowych. Łysienie i ścieńczenie włosów może być spowodowane niedożywieniem, a zwłaszcza niedoborami białkowymi, aminokwasowymi, jak też brakiem niektórych metali śladowych (np. żelaza lub cynku). Rola zaburzeń w odżywianiu jest w ostatnich czasach bardzo istotna ze względu na powszechną modę na odchudzanie się za pomocą "cudownych" diet bez konsultacji z lekarzem.
Niektóre typy łysienia mogą nasilać, a nawet wyzwalać stresy i urazy psychiczne. Szkodliwy wpływ ma też promieniowanie jonizujące. Odpowiednio wysoka dawka promieniowania (ok. 350 R) wywołuje utratę owłosienia po kilkunastu dniach. Włosy odrastają po 6 tygodniach. Dawka powodująca trwałe wyłysienie wynosi około 1500 R.
Szkodliwe czynniki zewnętrzne, takie jak farby do włosów, płyny do trwałej ondulacji itp. uszkadzają zwykle nie mieszek włosowy, a część włosa już wyrastającą z niego i znajdującą się powyżej powierzchni skóry, tzw. łodygę. Jej oceny dokonuje się podczas badania mikroskopowego.
Zobacz również, zioła Wypadanie włosów: