A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

WŚCIEKLIZNA

ostra choroba zakaźna ssaków, zwłaszcza mięsożernych, charakteryzująca się zajęciem ośrodkowego układu nerwowego, prowadząca do porażeń i zgonu. Czynnikiem etiologicznym jest wirus wścieklizny RNA-wirus rodzaju Lyssavi-rus. Wirus ma powinowactwo do tkanki neiwowej, wirus obecny jest w płynie rdzeniowym chorych zwierząt, a w końcowym stadium choroby w ślinie. W przeciwieństwie do innych wirusów, nigdy nie pojawia się w krwi, moczu czy stolcu. Wściekłe zwierzęta przenoszą zakażenie przez pokąsanie innych zwierząt lub ludzi. Sporadycznie do zakażenia dochodzi po ekspozycji błon śluzowych lub uszkodzonej skóry na zakażoną ślinę, a nawet poprzez układ oddechowy (np. w jaskini zamieszkanej przez nietoperze). Wirus wędruje z miejsca zakażenia wzdłuż nerwów obwodowych do rdzenia kręgowego i mózgu i tam się namnaża. Stamtąd wzdłuż nerwów dostaje się do gruczołów ślinowych i śliny. W badaniu pośmiertnym mózgu charakterystyczne dla choroby są wewnątrzkomórkowe wtręty ciałka Negriego. U człowieka okres wylęgania choroby waha się od 10 dni do ponad roku (zwykle 30-50 dni). Krótszy jest u pacjentów z rozległymi pokąsaniami oraz ranami głowy i tułowia. Choroba rozpoczyna się krótkim okresem depresji psychicznej, niepokoju, złego samopoczucia i gorączki. Niepokój narasta aż do nadmiernego pobudzenia z towarzyszącym obfitym ślinotokiem i przyszywającymi, bolesnymi skurczami mięśni krtani i gardła. Skurcze są wynikiem podrażnienia odruchu połykania i ośrodków oddechowych. Można je łatwo wywołać np. przez lekki podmuchlub próbę picia wody. W wyniku tego, pomimo dużego pragnienia pacjent nie może pić (wodo-wstręt). Śmierć w wyniku uduszenia, wyczerpania lub uogólnionego porażenia następuje w ciągu 3--10 dni, ale za pomocą metod intensywnej terapii okres przeżycia można wydłużyć (sporadycznie obserwowano przeżycia). Dla zapobiegania chorobie stosuje się obligatoryjne szczepienie zwierząt domowych oraz szczepienie niektórych zwierząt żyjących dziko (np. lisy - szczepionka zawarta w rozrzucanym pokarmie). Po pogryzieniu ważne jest odpowiednie chirurgiczne opracowanie rany, z jej dokładnym przemyciem. (w 1885 roku Louis Pasteur stworzył pierwszą szczepionkę przeciw W., używając do tego celu żywych wirusów tej choroby; jego wczesne szczepionki mogły powodować bardzo poważne, niekiedy nawet śmiertelne reakcje, ale był to początek drogi do stworzenia dzisiejszych efektywnych i bezpiecznych szczepionek). Oba typy profilaktyki stosowane są równocześnie. Istnieją również szczepionki podawane profilaktycznie (przed zetknięciem się z wirusem). Przeznaczone są one dla ludzi, którzy ze względu na swoje zajęcie są, w większym stopniu niż inni, narażeni na zetknięcie z chorymi zwierzętami (np. weterynarze, strażnia' leśni, speleolodzy). Baz względu jednak na to czy szczepionka zostanie podana przed wniknięciem wirusa do organizmu czy tuż po, w chwili obecnej jest to jedyny sposób, aby obronić się przed chorobą. Aby ograniczyć ryzyko zakażenia, należy przestrzegać kilku prostych zasad: nie zbliżać się do dzikich i obach zwierząt (nie głaskać ich i nie dotykać, bez względu na to, jak bardzo wydają się nam przyjazne, a zwłaszcza unikać dziwnie zachowujących się zwierząt), regularnie szczepić zwierzęta domowe, nie pozwalać psom i kotom biegać samotnie, a jeżeli zwierzę domowe wróci do domu pogryzione (zakrwawione), natychmiast udać się do weterynarza, nie pozostawiać psa uwiązanego na podwórzu jeśli zaatakuje go chore zwierzę, nie będzie mógł uciec (jest to poza tym niehumanitarne), nie próbować chwytać na własną rękę podejrzanie wyglądających zwierząt (jeżeli podejrzewamy, że zwierzę może być wściekłe - powiadamiamy odpowiednie instytucje). U zwierząt istnieją dwie formy W: agresywna i spokojna. Odmiana agresywna zwykła atakuje mózg i powoduje takie objawy, jak: podniecenie, niepokój, agresywne zachowanie (zwierzęta domowe wykazują wyraźny wzrost agresywności - najpierw w stosunku do obcych, następnie do wszystkich - nie rozpoznają domowników), dzikie spojrzenie, zwierzę może gryźć prawdziwe lub wyimaginowane obiekty, a także samo siebie, brak wrażliwości na ból. Wścieklizna spokojna zwykle atakuje rdzeń kręgowy i powoduje takie objawy, jak: chwiejny krok, brak koordynacji ruchowej, niemożność uniesienia głowy lub wydania dźwięku (szyja i mięśnie gardła są sparaliżowane), duszenie się, dzikie zwierzęta wydają się przyjazne, uległe, oswojone, a te prowadzące nocny tryb życia, widywane są w dzień.