A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

MYŚLENIE

aktywność zmierzająca do poznania cech obiektów i związków zachodzących między nimi, odbywająca się poprzez operowanie pojęciami. Jest to szeroki zakres czynności umysłowych, od skomplikowanego procesu twórczego do np. wyboru potrawy na śniadanie mający rozwiązać problemy. Brak jednoznacznej definicji M., często określanej mianem świadomości. Różne są jego rodzaje i różne procesy fizjologiczne i psychiczne leżące u jego podłoża. Zdolność do racjonalnego M. jest często uważana za wyjątkowy atrybut człowieka, jednakże np. szympansy są w stanie przeprowadzić podstawowe procesy myślowe. Dowodem złożoności i różnorodności pojęć w tej dziedzinie jest fakt, że dla każdej opinii wyrażonej przez wielkich myślicieli różnych epok (Platon, Einstein, Freud itp.) można znaleźć inną, przeciwstawną tezę. Zajmowali się oni zaawansowaną formą twórczego myślenia, prowadzącą do powstawania wielkich odkryć naukowych lub dzieł sztuki. Celem jednego z wielu rodzajów procesów myślowych jest rozwiązywanie problemów abstrakcyjnych, polegające na połączeniu w logiczną całość kilku zaobserwowanych faktów. Nauka dzieli proces rozwiązywania problemów na 3 fazy: stadium wstępne (spostrzeżenie problemu, decyzja o próbie jego rozwiązania lub jego zaniechaniu i wreszcie sprecyzowanie go), stadium poszukiwawcze polegające na analizie aspektów spraw, poszukiwaniu rozwiązań (formułowanie pomysłów) oraz stadium końcowe, w którym dochodzi do weryfikacji planów. Taki schemat dotyczy przede wszystkim analitycznego M. naukowego. Kolejny rodzaj M. jest związany z podejmowaniem decyzji, polegający na przewidywaniu wyników działań własnych i innych ludzi. Rozwiązań można poszukiwać drogą mozolnej analizy, jak również nagłego olśnienia. Ważnym narzędziem w procesie M. są pojęcia. Pojęcia wykorzystywane za pośrednictwem języka w myśleniu pozostają w pewnej relacji do wrażeń zmysłowych np. pojęcie kwiatu; człowiek tworzy jego percepcję na podstawie swojego doświadczenia takiego obiektu, który kiedyś, przez kogoś został nazwany kwiatem. Pojęcie takie zostaje uogólnione i wszystkie obiekty o podobnych cechach (np. zielona łodyga i kolorowe płatki) zostaje rozpoznane jako kwiat. Taki proces formowania pamięci zachodzi u dzieci, uczących się klasyfikowania doznanych wrażeń psychicznych i zmysłowych. Przy konfrontacji z całkowicie nową sytuacją czy przedmiotem może zajść potrzeba przywołania kilku pojęć i połączenia ich w celu stworzenia satysfakcjonującego wyjaśnienia cyklu obserwacji czy faktów. Nie zawsze jednak proces takiego żmudnego dochodzenia do celu jest efektywny, stąd rola uczuć i intuicji w procesach M. Ważnym elementem niektórych procesów M. jest nagły skok wyobraźni czyli olśnienie, kiedy rozwiązanie pojawia się już na wstępnym etapie po rozpoznaniu problemu. Procesy te zachodzą często niezależnie od woli. Zaburzenia myślenia mogą dotyczyć przebiegu myślenia (tzw. formalne) i treści myślenia. Zaburzenia toku myślenia polegają na jego przyspieszeniu bądź spowolnieniu. Przyśpieszenie myślenia może przybierać postać gonitwy myśli, zahamowanie na ogólnym spowolnieniu lub przerwach w toku myślenia tzw. ucieczka myśli. U podstaw zaburzeń procesów poznawczych występują zaburzenia w sferze emocjonalno-motywacyjnej, zaburzenia postrzegania, zaburzenia przytomności. Większość Z.M. występuje w schizofrenii np. myślenie rozkojarzone, polegające na upośledzeniu lub utracie ciągłości skojarzeń oraz pojawianiu się nowych skojarzeń dźwiękowych lub emocjonalnych. Może prowadzić do wypowiadania przez chorego całkowicie niezrozumiałych sentencji.