A - B -
C - D -
E - F -
G - H -
I - J -
K - L -
M - N -
O - P -
R - S -
T - U -
W - Z
kobiet niedoborem hormonów płciowych (estrogeny, progesteron). Niedobór ten wywołany jest fizjologicznym procesem starzenia się organizmu (menopauza naturalna) lub powstaje na skutek zniszczenia lub usunięcia gruczołów płciowych (jajników) najczęściej podczas operacji (owariektomia) np. w chorobie nowotworowej. Ma za zadanie łagodzić lub całkowicie znosić dolegliwości naczynioruchowe, charakteryzujące się podwyższeniem temperatury skóry, poszerzeniem naczyń obwodowych, przejściowym przyspieszeniem akcji serca ustępują. Nie przynosi korzyści kobietom w wieku pomenopauzalnym cierpiących na choroby serca, a poprawia jakość ich życia tylko wtedy, gdy w momencie rozpoczęcia terapii występowały u nich objawy charakterystyczne dla menopauzy (np. depresje, uderzenia gorąca). Zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia nawet o 25-50%. Pozytywny wpływ estrogenów na układ krążenia polega przede wszystkim na wywoływaniu korzystnych zmian w stężeniu lipoprotein, cholesterolu (podwyższają poziom cholesterolu HDL, a obniżają cholesterol LDL o ok. 10%), fibrynogenu i ochronnym (przeciwmiażdżycowym) działaniu na ściany naczyń krwionośnych. Podawanie HTZ hamuje procesy wiotczenia i starzenia się skóry poprzez pozytywny wpływ estrogenów na metabolizm kolagenu, zmniejszają także nasilenie zmian zanikowych w obrębie sromu (marskość sromu), pochwy (podrażnienie, świąd, upławy, dyspareunia), układzie moczowym (bolesne oddawanie moczu, częstomocz, nieotrzymanie moczu). Estrogeny podawane w HTZ wywierają pozytywny wpływ na samopoczucie, poprawia się zdolność koncentracji, pamięć, stabilizują się emocje. Wraz z odpowiednio dawkowaną witaminą D i wapniem w istotny sposób hamuje rozwój osteoporozy. Na początku stosowania HTZ mogą wystąpić nudności, bolesność piersi, przyrost masy ciała, lecz indywidualne dobranie dawki leku pomaga usunąć te dolegliwości. U pewnej grupy pacjentek dochodzi do krwawienia z dróg rodnych. Mogą nasilić się objawy kamicy pęcherzyka żółciowego oraz wzrost mięśniaków macicy. Dyskusyjna pozostaje sprawa zwiększonego ryzyka wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej w trakcie stosowania HTZ. Uznaje się, że jest ono nieznacznie podwyższone. Najważniejszym problemem w trakcie stosowania HTZ jest rozwój nowotworów złośliwych estrogenozależnych. Stosowanie w HTZ progestagenów (progesteron) zostało w dużym stopniu zniesione ryzyko wystąpienia raka endometrium. Kontrowersyjnym pozostaje problem ryzyka wystąpienia raka piersi. Uważa się związek ten jest niejednoznaczny. Kwalifikacja przez lekarza ginekologa do HTZ jest indywidualną decyzją, w której ważne są nie tylko wskazania i przeciwwskazania medyczne, ale także osobiste preferencje i potrzeby pacjentki. Leczenie zawsze wymaga częstych badań ginekologicznych. HTZ stosuje się w postaci wygodnych tabletek doustnych, które wymagają jednak zdyscyplinowania z uwagi na możliwość wystąpienia nieplanowanych krwawień w przypadku nieregularnego przyjmowania. Plastry hormonalne oparte na tej samej zasadzie, co plastry antykoncepcyjne; nasączone są wchłanianymi przez skórę hormonami (najczęściej estradiolem będącym jednym z najbardziej czynnych estrogenów - hormon ten jest taki sam jak naturalny, wytwarzany przez jajniki) zapewniają ich stały poziom we krwi, dodatkowo ze względu na pominięcie efektu pierwszego przejścia przez wątrobę zalecane są przy występowaniu pewnych schorzeń jak np.: kamica pęcherzyka żółciowego, żylaki kończyn dolnych, po operacji usunięcia jajników (najczęściej z przyczyn nowotworowych). Przykleja się je raz na kilka dni (tygodni), mogą jednak podrażniać skórę. W porównaniu z leczeniem za
pomocą tabletek poziom hormonów dostarczanych przez plaster jest bardziej stabilny, podobny do okresu przed menopauzą. Jeżeli bowiem kobieta przyjmuje pigułki z hormonami, ich poziom ulega pewnym wahaniom - jest większy w chwili podania tabletki, a po jakimś czasie spada, aby znów wzrosnąć w momencie podania następnej dawki. Takie różnice w ilości hormonów mogą być niekiedy nieprzyjemnie odczuwane przez pacjentkę. Poza tym plastry umożliwiają przyjmowanie mniejszych dawek hormonów niż w przypadku tabletek doustnych. Preparaty do-pochwowe stosuje się przy szczególnym nasileniu dolegliwości w obrębie pochwy. Implanty podskórne są wygodne w stosowaniu (raz na wiele miesięcy), ale w razie nietolerancji czy powikłań są trudne do usunięcia. Iniekcje stosuje się praktycznie tylko w warunkach szpitalnych dla uzyskania jednorazowego efektu.
HORMONALNA TERAPIA ZASTĘPCZA
leczenie zmian wywoływanych w organizmiekobiet niedoborem hormonów płciowych (estrogeny, progesteron). Niedobór ten wywołany jest fizjologicznym procesem starzenia się organizmu (menopauza naturalna) lub powstaje na skutek zniszczenia lub usunięcia gruczołów płciowych (jajników) najczęściej podczas operacji (owariektomia) np. w chorobie nowotworowej. Ma za zadanie łagodzić lub całkowicie znosić dolegliwości naczynioruchowe, charakteryzujące się podwyższeniem temperatury skóry, poszerzeniem naczyń obwodowych, przejściowym przyspieszeniem akcji serca ustępują. Nie przynosi korzyści kobietom w wieku pomenopauzalnym cierpiących na choroby serca, a poprawia jakość ich życia tylko wtedy, gdy w momencie rozpoczęcia terapii występowały u nich objawy charakterystyczne dla menopauzy (np. depresje, uderzenia gorąca). Zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia nawet o 25-50%. Pozytywny wpływ estrogenów na układ krążenia polega przede wszystkim na wywoływaniu korzystnych zmian w stężeniu lipoprotein, cholesterolu (podwyższają poziom cholesterolu HDL, a obniżają cholesterol LDL o ok. 10%), fibrynogenu i ochronnym (przeciwmiażdżycowym) działaniu na ściany naczyń krwionośnych. Podawanie HTZ hamuje procesy wiotczenia i starzenia się skóry poprzez pozytywny wpływ estrogenów na metabolizm kolagenu, zmniejszają także nasilenie zmian zanikowych w obrębie sromu (marskość sromu), pochwy (podrażnienie, świąd, upławy, dyspareunia), układzie moczowym (bolesne oddawanie moczu, częstomocz, nieotrzymanie moczu). Estrogeny podawane w HTZ wywierają pozytywny wpływ na samopoczucie, poprawia się zdolność koncentracji, pamięć, stabilizują się emocje. Wraz z odpowiednio dawkowaną witaminą D i wapniem w istotny sposób hamuje rozwój osteoporozy. Na początku stosowania HTZ mogą wystąpić nudności, bolesność piersi, przyrost masy ciała, lecz indywidualne dobranie dawki leku pomaga usunąć te dolegliwości. U pewnej grupy pacjentek dochodzi do krwawienia z dróg rodnych. Mogą nasilić się objawy kamicy pęcherzyka żółciowego oraz wzrost mięśniaków macicy. Dyskusyjna pozostaje sprawa zwiększonego ryzyka wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej w trakcie stosowania HTZ. Uznaje się, że jest ono nieznacznie podwyższone. Najważniejszym problemem w trakcie stosowania HTZ jest rozwój nowotworów złośliwych estrogenozależnych. Stosowanie w HTZ progestagenów (progesteron) zostało w dużym stopniu zniesione ryzyko wystąpienia raka endometrium. Kontrowersyjnym pozostaje problem ryzyka wystąpienia raka piersi. Uważa się związek ten jest niejednoznaczny. Kwalifikacja przez lekarza ginekologa do HTZ jest indywidualną decyzją, w której ważne są nie tylko wskazania i przeciwwskazania medyczne, ale także osobiste preferencje i potrzeby pacjentki. Leczenie zawsze wymaga częstych badań ginekologicznych. HTZ stosuje się w postaci wygodnych tabletek doustnych, które wymagają jednak zdyscyplinowania z uwagi na możliwość wystąpienia nieplanowanych krwawień w przypadku nieregularnego przyjmowania. Plastry hormonalne oparte na tej samej zasadzie, co plastry antykoncepcyjne; nasączone są wchłanianymi przez skórę hormonami (najczęściej estradiolem będącym jednym z najbardziej czynnych estrogenów - hormon ten jest taki sam jak naturalny, wytwarzany przez jajniki) zapewniają ich stały poziom we krwi, dodatkowo ze względu na pominięcie efektu pierwszego przejścia przez wątrobę zalecane są przy występowaniu pewnych schorzeń jak np.: kamica pęcherzyka żółciowego, żylaki kończyn dolnych, po operacji usunięcia jajników (najczęściej z przyczyn nowotworowych). Przykleja się je raz na kilka dni (tygodni), mogą jednak podrażniać skórę. W porównaniu z leczeniem za
pomocą tabletek poziom hormonów dostarczanych przez plaster jest bardziej stabilny, podobny do okresu przed menopauzą. Jeżeli bowiem kobieta przyjmuje pigułki z hormonami, ich poziom ulega pewnym wahaniom - jest większy w chwili podania tabletki, a po jakimś czasie spada, aby znów wzrosnąć w momencie podania następnej dawki. Takie różnice w ilości hormonów mogą być niekiedy nieprzyjemnie odczuwane przez pacjentkę. Poza tym plastry umożliwiają przyjmowanie mniejszych dawek hormonów niż w przypadku tabletek doustnych. Preparaty do-pochwowe stosuje się przy szczególnym nasileniu dolegliwości w obrębie pochwy. Implanty podskórne są wygodne w stosowaniu (raz na wiele miesięcy), ale w razie nietolerancji czy powikłań są trudne do usunięcia. Iniekcje stosuje się praktycznie tylko w warunkach szpitalnych dla uzyskania jednorazowego efektu.